Woordkeus: hoe links of rechts is de Troonrede?

Geschreven door Jeanine Mies op . Geplaatst in Onderzoeken

linkserechtsewoordengraphicBoeiend woordenonderzoek, afgelopen zaterdag in de krant. Rechts taalgebruik blijkt de afgelopen jaren het debat in de Tweede Kamer te domineren. Linkse partijen hebben veel rechtse woorden gebruikt, maar rechtse partijen nauwelijks linkse. ‘Plat gezegd: links lullen is uit’, concludeert NRC-redacteur Thijs Niemantsverdriet. NRC liet onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam het woordgebruik van politici in kaart brengen, op basis van tien jaar Kamerdebatten. Zie het NRC-artikel van 17 september 2016.

 Links-rechtsverhouding

Tijd voor een klein onderzoekje op deze Prinsjesdag. Klonken vandaag de rechtse woorden ook in de Troonrede door? Zeker. De rechtse woorden waren iets vaker te horen dan de linkse: twintig versus zestien (zie tabel). Tegelijk zijn er maar zes rechtse woorden in de rede te vinden, tegenover negen linkse. Links doet dus zeker niet onder voor rechts.

‘Veiligheid’ en ‘aanpakken’ favoriet

Van de geselecteerde politieke woorden nam koning Willem-Alexander vooral ‘veiligheid’ in de mond, als in ‘veiligheidsrisico’s’, de ‘veiligheidssituatie’ en ‘vrede en veiligheid’. Van aanpakken houdt het kabinet ook: ‘aanpak van de werkloosheid’, ‘problemen aanpakken’, ‘aanpak jihadisme’ en ‘aanpak financieringsstromen’. (Je ziet de opgestroopte hemdsmouwen van Rutte voor je). Van de linkse woorden kwam ‘gelijkheid’ het meest voor: ‘gelijk loon’, ‘gelijke kansen’ en ‘mannen en vrouwen gelijk’.

Opvallende afwezige

De ‘eigen verantwoordelijkheid’ van burgers ontbreekt opvallend genoeg in de tekst. Een term die naadloos aansluit bij de ‘participatiesamenleving’ die Willem-Alexander in zijn eerste Troonrede introduceerde. Van veel andere woorden is het ondenkbaar dat de koning ze zou uitspreken (‘potverteren’, ‘Amerikaanse toestanden’ of ‘achter slot en grendel’), maar ‘eigen verantwoordelijkheid’ had zeker gekund

‘De toon van de troon’

Aantal keer links woord in Troonrede 2016

Gelijkheid: 3 Sociaal: 2 Solidariteit: 2 Beschermen: 2 Integreren: 2 Preventief: 2 Verheffen: 1 Collectief: 1 Verbinding: 1 In totaal: 16 keer In totaal: 9 verschillende linkse woorden Linkse woorden die niet voorkwamen: Afbraak, neoliberalisme, Amerikaanse toestanden, tweedeling, kloof, ongelijkheid, perspectief, eerlijk delen, nivelleren

Aantal keer rechts woord in Troonrede 2016

Veiligheid: 8 Aanpakken: 4 Vrijheid: 3 Normen en waarden: 2 Ondernemen: 2 Fatsoen: 1 In totaal: 20 keer In totaal: 6 verschillende rechtse woorden Rechtse woorden die niet voorkwamen: Asociaal, potverteren, kleine overheid, belastingen, opsluiten, achter slot en grendel, joods-christelijke cultuur, islamisering, dader, slachtoffer, individu, eigen verantwoordelijkheid, soeverein

* varianten van het woord (meervoud/enkelvoud, zelfstandig/bijvoeglijk) met dezelfde betekenis heb ik ook meegerekend. In totaal telde de Troonrede 2169 woorden.

Kansen versus bedreigingen

Is de links-rechtsverdeling nog wel van deze tijd? Opiniepeiler Maurice de Hond noemde die verdeling deze week op Twitter veel minder belangrijk dan de ‘kansrijk-index’. Hij ziet een tweedeling tussen partijen die zich zorgen maken en bedreigingen zien, versus partijen die zich minder zorgen maken en meer kansen zien. Een vlugge scan van de Troonrede: ‘kans’ en ‘kansen’ komen vier keer voor; ‘dreiging’ en ‘bedreigend’ drie keer. Er zijn ‘bedreigende ontwikkelingen’ maar we moeten vooral de ‘kansen grijpen die de toekomst biedt’. Op naar 2017!

Heb je genoten van dit verhaal? Lees dan ook -Hoe laat je je woorden voor je werken?-.

Trackback van jouw site.

Jeanine Mies

Jeanine Mies

Jeanine Mies (1970) is zelfstandig tekstschrijver en trainer in Den Haag. Ze studeerde Nederlands en werkte vijf jaar als communicatieonderzoeker. Ze publiceerde de Persberichtenwijzer (‘hoe komt uw nieuws in het nieuws?’) en begeleidt overheidsorganisaties zoals adviesraden, ministeries en inspecties die hun boodschap over willen brengen. Ze is geboeid door de invloed die taal kan hebben.

Bekijk het profiel van Jeanine Mies

Communicatiekragt

Communicatiekragt laat zien hoe inzichten uit de gedragswetenschappen toegepast kunnen worden in de praktijk, zodat communicatie een effectieve bijdrage levert aan beleidsdoelstellingen. Deze site is voor iedereen die zich bezighoudt met beleid en communicatie en is een verlengstuk van het boek 'Communicatiekragt. Wat managers, bestuurders en beleidsmedewerkers van communicatie mogen verwachten', door Loes Hekkens, Fia Sanders en Bert Pol.

Bestel het boek

Blog

Mocht je een interessante tip hebben of een blog willen bijdragen, neem dan contact met ons op. Suggesties voor onderzoeken, inspirerend leeswaar en praktijkverhalen horen we graag.

Meld je aan als gastblogger